Oorsprong

H R J > Oorsprong

De vertrouwenscrisis naar aanleiding van de Dutroux-zaak vormt de onmiddellijke aanleiding tot het ontstaan van de Hoge Raad voor de Justitie. De dieperliggende oorzaken moeten evenwel gezocht worden in een aanhoudend en latent ongenoegen bij het publiek over de gebrekkige en archaïsche werking van ons politieel en justitieel apparaat.

Terwijl zowel de privé-sector als verscheidene openbare diensten hun werking grondig hebben vernieuwd, bleef Justitie in een 19de eeuws bureaucratisch, proceduralistisch en hiërarchisch denkpatroon vastzitten. De regering en vervolgens het parlement hebben zich rekenschap gegeven van de ernst van de vertrouwensbreuk tussen de burger en de justitiële overheid. In hun hervormingen zijn zij dan ook veel verder gegaan dan om het even welk land in Europa. Zij beperkten zich niet tot de oprichting van een 'Hoge Raad

voor de Magistratuur' - een concept met corporatistische bijklank - maar beslisten tot de oprichting van een Hoge Raad voor de Justitie.

Door een wijziging van artikel 151 van de Grondwet kreeg deze onafhankelijke instelling zeer belangrijke bevoegdheden, die nooit eerder aan een soortgelijke instelling werden toegekend. Zo is de Hoge Raad bevoegd om kandidaten voor te dragen voor rechterlijke functies en voor het ambt van korpschef. Hij is bevoegd om adviezen te verlenen en voorstellen te doen die de werking van de rechterlijke orde raken. Hij waakt over de aanwending van de interne controlemiddelen binnen de rechterlijke orde, behandelt klachten over de werking van het gerecht en heeft ter zake een onderzoeksbevoegdheid.

De oprichting van de Hoge Raad komt dus neer op een doortastende herschikking van bevoegdheden in ons bestel, en is erop gericht onze democratie te opwaarderen. Zij doet dit door leden van de burgerlijke samenleving uit te nodigen om met de magistraten samen te werken. Justitie is immers veel meer dan een instelling van magistraten alleen. Justitie is een principe, een fundamentele waarde die tot het publieke domein behoort en die de hele samenleving aangaat. De feitelijke toepassing van dit principe is niet het voorrecht van enkelen, maar de verantwoordelijkheid van ieder van ons. Met de oprichting van de Hoge Raad werd ook een einde gesteld aan het systeem van politieke benoemingen van rechters.

De Hoge Raad functioneert immers in volle onafhankelijkheid van de uitvoerende macht, die zijn inmenging in de rechterlijke benoemingen heeft laten varen. Deze onafhankelijkheid geldt evenzeer in de relatie van de Hoge Raad tot de rechterlijke macht, die voor het eerst in zijn geschiedenis aan een externe controle wordt onderworpen. Van de magistraten wordt verwacht dat zij een inspanning leveren om hun tradities en corporatieve cultuur te overstijgen. Voor de H.R.J. bestaat de inzet in legitimiteit door onderhandeling. De Hoge Raad voor de Justitie mag door zijn taalkundige en tegelijk socio-professionele pariteit terecht een democratisch forum genoemd worden, dat plaats biedt aan alle opvattingen over het gerechtelijk ambt. Binnen de structuur van de Hoge Raad voor de Justitie zullen de actoren van de gerechtelijke wereld en van de burgerlijke samenleving elkaar ontmoeten en over het gerechtelijk beleid en de gerechtelijke organisatie samen debat voeren.